قسمت سوم و آخرین قسمت این بخش:


۱۱. بی همیشه جدا از کلمهٔ بعد از خودش نوشته‌ می‌شه، مگه اینکه کلمه بسیط‌گونه باشه؛ یعنی معناش دقیقا مرکّب از معانی اجزاش نباشه، مثل:

بیهوده، بیخود، بیراه، بیچاره، بینوا، بیجا.

۱۲. می و همی همیشه جدا از کلمهٔ بعد از خودشون نوشته می‌شن:

می‌رود، می‌افکند، همی‌گوید.

۱۳. هم همیشه جدا از کلمهٔ بعد از خودش نوشته می‌شه مگر در موارد زیر:

الف. کلمه بسیط‌گونه باشه:

همشهری، همشیره، همدیگر، همسایه، همین، همان، همچنین، همچنان.

ب. جزء دوم تک‌هجایی باشه:

همدرس، همسنگ، همکار، همراه

نکته: در صورتی که پیوسته‌نویسیِ هم با کلمهٔ بعد از خودش باعث دشوارخوانی بشه، مثل همصنف، همصوت، همتیم، جدانویسیش مرجّحه.

ج. جزء دوم با مصوت «آ» شروع بشه:

همایش، هماورد، هماهنگ.

د. در صورتی که قبل از حرف «آ» همزه تو تلفظ ظاهر بشه هم جدا نوشته می‌شه:

هم‌آرزو، هم‌آرمان

تبصره: هم، بر سر کلماتی که با الف یا م شروع می‌شن، جدا نوشته می‌شه:

هم‌اسم، هم‌مرز، هم‌مسلک

۱۴. تر و ترین همیشه جدا از کلمهٔ قبل از خودش نوشته می‌شه، مگر در این کلمات:

بهتر، مهتر، کهتر، بیشتر، کمتر.

۱۵. ها (نشانهٔ جمع) در ترکیب با کلمات به هر دو صورت (پیوسته و جدا) صحیحه:

کتابها/ کتاب‌ها، باغها/ باغ‌ها، چاهها/ چاه‌ها، کوهها/ کوه‌ها، گرهها/ گره‌ها.

در موارد زیر جدانویسیِ ها الزامیه:

الف. هر وقت بعد از کلمات بیگانهٔ نامأنوس به کار بره:

مرکانتیلیست‌ها، فرمالیست‌ها

ب. وقتی بخوایم اصل کلمه رو برای آموزش یا برجسته‌سازی مشخص کنیم:

کتاب‌ها، باغ‌ها، ایرانی‌ها

ج. هر وقت کلمه پردندانه (بیشتر از سه دندانه) بشه یا به «ط» و «ظ» ختم بشه:

پیش‌بینی‌ها، حساسیت‌ها، استنباط‌ها، تلفّظ‌ها.

د. هر وقت جمع اسامی خاص مدّنظر باشه:

سعدی‌ها، مولوی‌ها، هدایت‌ها.

هـ. کلمه به «های غیرملفوظ» ختم بشه:

میوه‌ها، خانه‌ها

یا به «های ملفوظی» ختم بشه که حرف قبل از اون، حرف متّصل باشه:

سفیه‌ها، فقیه‌ها، به‌ها.


کتاب دستور خط فارسی، صفحهٔ ۲۲، ۲۳، ۲۴.


البته اینجا یه سوالی هم دارم از فرهنگستان. اگر جدانویسیِ ها در کلماتی که به های غیرملفوظ ختم می‌شن، الزامیه پس چرا گفته جمع گره به هر دو صورت میاد؟ نکنه من تو اشتباهم و ه در کلمهٔ گره تلفظ می‌شه! :|


پیش از این خواندیم: جلسۀ اول، جلسۀ دوم، جلسۀ سوم، جلسۀ چهارم.